Türkiye'de İklim Krizi ve Kadınların Mücadelesi

Türkiye'de İklim Krizi ve Kadınların Mücadelesi

İklim krizi, Türkiye'de sadece doğal dengeleri değil, toplumsal yapıyı da sarsan derin yaralar açıyor. Özellikle kadınlar, tarım arazilerini, geçim kaynaklarını ve hatta yaşam alanlarını kaybederek bu krizden orantısız bir şekilde etkileniyorlar. Van'dan Antalya'ya, Marmaris'ten Karadeniz'e uzanan acı dolu hikayeler, iklim krizinin sadece bir çevre sorunu olmadığını, aynı zamanda toplumsal adaleti tehdit eden bir insanlık krizi olduğunu gözler önüne seriyor. Ancak bu kadınlar, sadece mağdur değil; aynı zamanda bu krizin karşısında duran, çözümler üreten, topluluklarını yeniden inşa eden kahramanlar olarak öne çıkıyor. Bu yazımızda, Türkiye'nin dört bir yanından, iklim krizinin ağır yükünü omuzlayan ama mücadeleden vazgeçmeyen bazı kadınların hikayelerini anlatarak, iklim krizinin kadınları nasıl etkilediğine dair ana çerçeve çıkarmak istedik.

Van'da Kuraklık ve Zorunlu Göç Van Gölü Havzası'nda kuraklık, tarım ve hayvancılıkla geçinen kadınları zor durumda bıraktı. Kadınlar, mera ve otlaklarda verimin düşmesi nedeniyle hayvanlarını satmak zorunda kaldı ve bu da zorunlu göçe yol açtı. Bölgedeki kadınlar, ekonomik kaynaklarının tükenmesi nedeniyle Van kent merkezine veya büyük şehirlere göç etmek zorunda kaldılar.
Kastamonu Sel Felaketi 2021'de Batı Karadeniz’de yaşanan sel felaketi, en çok etkilenen Kastamonu'nun Bozkurt ilçesinde yaşayan kadınlar üzerinde derin etkiler yarattı. Kadınlar, ev içi sorumlulukları ve geçim kaynaklarının kaybı nedeniyle felaketin yükünü daha ağır hissetti. Sel, kadınların el emeklerini sergiledikleri ve geçimlerini sağladıkları çay bahçeleri ve pazar yerlerini yok etti. Bu durum, onların ticari faaliyetlerini durdurmalarına ve ekonomik bağımsızlıklarını kaybetmelerine neden oldu. Ayrıca, sel sonrası kamusal alanın kaybı, kadınların sosyalleşme ve ticaret yapma imkanlarını da ortadan kaldırdı. Felaketten etkilenen kadınlar, afet sonrası yaşamlarını yeniden kurmakta erkeklere göre çok daha zorlandı ve şiddet gibi sosyal sorunlarla da karşı karşıya kaldı.
Marmaris ve Antalya’da Orman Yangınları Türkiye'nin güneyinde çıkan orman yangınları, özellikle Antalya'nın Manavgat bölgesinde büyük yıkıma yol açtı. Bu yangınlar sırasında birçok kadın, ailelerinin geçim kaynağı olan tarım alanlarını ve hayvanlarını kaybetti. Kadınlar, bu süreçte hem ekonomik olarak hem de duygusal olarak büyük zorluklarla karşı karşıya kaldı, ancak dayanışma içinde kalarak topluluklarını yeniden inşa etmeye çalıştılar.
Karadeniz'deki Heyelanlar ve Kadınlar Karadeniz Bölgesi'nde iklim krizi nedeniyle artan yağışlar ve bu yağışların neden olduğu heyelanlar, özellikle çay ve fındık tarımıyla geçimini sağlayan kadın çiftçileri ciddi şekilde etkiliyor. Kadınlar hem tarım faaliyetleri hem de ev içi bakım sorumlulukları nedeniyle bu felaketlerin yükünü daha fazla taşıyor. Aşırı yağışlar ve toprak kaymaları tarım arazilerinin verimliliğini düşürerek ekonomik güvencelerini tehlikeye sokuyor. Eğimli arazilerde yapılan çay tarımı, heyelanlar nedeniyle daha fazla zarar görüyor, bu da kadınları alternatif geçim kaynakları aramaya zorluyor. İklim krizinin getirdiği bu ek yükler, kadınların tarımsal üretimlerini sürdürebilme kapasitesini ciddi şekilde azaltıyor.
Amasra Termik Santral Amasra’da planlanan termik santrale karşı verilen mücadelede, özellikle kadınlar ön saflarda yer alarak doğalarını ve yaşam alanlarını koruma mücadelesi verdiler. Bu süreçte, kömürlü termik santralin yaratacağı çevresel tahribatın, geçim kaynakları olan tarım ve balıkçılığı olumsuz etkileyeceğinin farkında olan kadınlar, hem ailelerinin hem de topluluklarının geleceği için aktif bir rol üstlendiler. Kadınlar, galla(ürün pazarı) kültürü ve tarımsal faaliyetlerle doğrudan ilişkili oldukları için, termik santral projelerinin bu yaşam biçimini tehdit etmesine karşı güçlü bir direniş sergilediler. Ayrıca, toplumsal dayanışmayı güçlendiren bu mücadele, kadınların kamusal alandaki görünürlüğünü artırdı ve onlara yerel düzeyde karar alma süreçlerinde daha fazla söz sahibi olma fırsatı sağladı.
Yırca Termik Santral Mücadelesi Yırca Köyü'ndeki termik santral projeleri, özellikle köyde yaşayan kadınların yaşamlarını derinden etkiledi. Köyde yapılmak istenen üçüncü kömürlü termik santral, 6.000'den fazla zeytin ağacının kesilmesine ve köydeki tarımsal üretimin büyük oranda zarar görmesine yol açtı. Kadınlar, zeytinliklerinin yok edilmesine karşı direnişin ön saflarında yer aldı ve termik santralin çevresel tahribatına karşı zorlu bir mücadele yürüttü. Termik santralin havayı, toprağı ve suyu kirletmesi, kadınların geçim kaynaklarını tehlikeye soktu. Direnişin ardından Yırcalı kadınlar, dayanışma ile sabun üretimi gibi alternatif ekonomik faaliyetler başlatarak ekonomik bağımsızlıklarını yeniden inşa etmeye çalıştılar. Bu süreç, kadınların sadece çevreyi koruma mücadelesi değildi. Termik santral projelerine karşı koyarken, köylerinde yeni bir umut inşa ettiler.
Rize Taş Ocakları ve HES Mücadelesi Rize'deki taş ocakları ve hidroelektrik santral(HES) projeleri, özellikle kadınların yaşamını olumsuz etkiliyor. Kadınlar, bölgedeki tarımsal faaliyetler ve doğal kaynaklara bağımlı oldukları için bu projelerin getirdiği ekolojik yıkımlardan daha fazla zarar görüyorlar. Bu sebeple, İkizdere'de HES ve taş ocağı projelerine karşı direnişin ön saflarında kadınlar yer alıyor. Kadınlar, özellikle arıcılık, çay tarımı ve otlaklardan elde ettikleri gelirlerle geçimlerini sağlıyor. Ancak taş ocakları ve HES projeleri, doğal alanları tahrip ederek su kaynaklarını ve tarımsal üretimi tehlikeye sokuyor. Patlamalarla yapılan taş ocakları çalışmaları evlere zarar verirken, su kaynaklarının kuruması da kadınların geçim kaynaklarını yok ediyor. Kadınlar bu yıkım karşısında direnerek, yaşam alanlarını ve doğal kaynaklarını savunmaya devam ediyor.
Büyükşehirler Kadınlar, büyükşehirlerde hava kirliliği ve iklim krizine bağlı olarak ev ve işyerlerinde daha fazla yük altına giriyor. Evde artan sıcaklıklar veye enerji kesintileri, gıda güvenliğini ve günlük yaşamı zorlaştırıyor. Aşırı sıcak hava dalgaları ve kötü hava kalitesi, kadınların sağlıklarını özellikle gebelik dönemlerinde olumsuz etkiliyor. Hava kirliliği ve aşırı sıcaklıklar, düşük doğum ağırlığı ve hamilelik komplikasyonları riskini artırırken, menopoz döneminde de sağlık üzerinde ciddi etkiler yaratıyor. Kadınlar, iklim kriziyle bağlantılı sağlık sorunları konusunda erkeklere oranla daha fazla endişe duyuyorlar. Özellikle solunum yolu ve kalp-damar hastalıkları gibi sorunlar, hava kirliliği ile birleştiğinde kadınlar için daha büyük bir sağlık riski oluşturuyor. Bu da İstanbul, Ankara ve İzmir gibi büyükşehirlerdeki hava kirliliğinin, toplumsal cinsiyet farkını derinleştirdiğini gösteriyor.

Bu hikayeler, iklim krizinin kadınlar üzerindeki derin etkilerini gözler önüne seriyor. Kadınlar, iklim değişikliğinin olumsuz etkileriyle mücadelede sadece mağdur değil, aynı zamanda çözümün de bir parçası olarak önemli roller üstleniyorlar.

Kadınlar eşit derecede sorumlu olmadıkları iklim krizinin bedelini en ağır ödeyenler!

Gezegeni hepimiz için yaşanmaz hale getirenler #KirletenlerBedeliniÖdesin

Adil bir iklim politikası için siz de katılın, sesimizi birlikte yükseltelim!

Kaynakça: